نامهء عمل ثبت مىشود و انسان بر آن باز خواست مىشود آنگاه اگر در موأخذه روشن شود كه قصد صحيح داشته مورد عفو قرار مىگيرد ، زيرا دروغ فقط به قصد اصلاح مباح شده است ، و فريب بسيار در آن راه مىيابد چرا كه گاه انگيزه دروغ بهره و غرضى است كه انسان از آن بىنياز است و بر حسب ظاهر اظهار اصلاح مىكند ، از اين رو چنين دروغى در نامهء عمل ثبت مىشود ؛ و هر كه دروغى بگويد در مقام اجتهاد قرار مىگيرد كه بداند آيا آنچه براى آن دروغ گفته است در دين از راستگويى مهمتر است يا نه ؛ و كسب اين آگاهى دشوار است ، بنابراين دور انديشى در ترك دروغ است مگر به حدّ وجوب برسد ، مثل اين كه به خونريزى يا ارتكاب گناه بينجامد . بعضى چنان پنداشته‌اند كه جعل خبرهاى دروغ در كارهاى خوب و سخت‌گيرى در گناهان جايز است و گمان كرده‌اند كه چنين قصدى صحيح است و اين پندار اشتباه محض است زيرا پيامبر ( ص ) فرمود : « هر كس به عمد بر من دروغ ببندد جايگاهش پر از آتش شود . » « 216 » دروغ جز در مورد ضرورت گفته نمىشود و دروغ بستن بر پيامبر ضرورت نيست ، زيرا سخنان راست پيامبر ( ص ) ما را از دروغ بستن به آن حضرت بىنياز مىكند ، و اگر كسى بگويد : سخنان پيامبر بر اثر تكرار جاذبهء خود را از دست داده و سخن نو جاذبهء ديگرى دارد اين سخن هوسى بيش نيست و جزء اهدافى نيست كه بتواند در برابر مفسدهء دروغ بر پيامبر و خدا مقاومت كند و اگر اين در گشوده شود به كارهايى مىانجامد كه موجب پريشانى در دين مىشود و خير آن ( به پندار گوينده ) در برابر شرّ آن ناچيز است ؛ از اين رو دروغ بستن بر پيامبر خدا ( ص ) از گناهان كبيره‌اى است كه هيچ چيز نمىتواند با آن معارضه و در برابر آن مقاومت كند . » شرح پرهيز از دروغ با توريه‌ها ( 1 ) از علماى گذشته نقل شده كه وجود توريه‌ها چاره‌اى براى فرار از دروغ

--> ( 216 ) اين حديث را ابن ماجه به شمارهء 34 ، 35 ، 36 ، 37 روايت كرده است .